Dư thừa công suất, chi phí đầu vào biến động và tiêu chuẩn phát thải ngày càng chặt đang buộc ngành thép Việt Nam thay đổi cách cạnh tranh. Tại Hội thảo Ngành Thép Việt Nam 2026 ngày 13/11 ở Hà Nội, hiệp hội, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tăng sản lượng sang nâng năng suất, chất lượng và hiệu quả trên toàn chuỗi giá trị.
Thước đo mới: tiêu hao năng lượng, chất lượng và giá trị gia tăng
Ông Nghiêm Xuân Đa, Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), cho rằng ngành thép cần chuyển trọng tâm từ số tấn sản xuất được sang hiệu quả hoạt động. Các chỉ số doanh nghiệp cần theo dõi sát hơn gồm mức tiêu hao năng lượng, hiệu quả sử dụng nguyên liệu, chi phí logistics, trình độ công nghệ và chất lượng sản phẩm.
Theo ông Đa, lợi thế giá cần được bổ sung bằng năng lực công nghệ và giá trị gia tăng. Yêu cầu môi trường cũng dần trở thành một phần của năng lực cạnh tranh: giảm tiêu hao năng lượng và kiểm soát phát thải không chỉ để tuân thủ mà còn để đáp ứng đòi hỏi của thị trường.

Cạnh tranh cần được nhìn trên toàn chuỗi
Ông Lê Phụng Thắng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI), đề nghị chính sách phát triển ngành thép tính đến lợi ích của cả doanh nghiệp sử dụng thép, không chỉ nhà sản xuất. Khi doanh nghiệp kết cấu thép trong nước giành được đơn hàng, nhu cầu thép nội địa tăng theo; ngược lại, giá thép đầu vào thiếu cạnh tranh khiến nhà thầu Việt khó thắng thầu, kéo theo cả khâu sản xuất phía trước.
VAMI ước tính lượng kết cấu thép nhập khẩu tăng từ hơn 30.000 tấn năm 2022 lên gần 250.000 tấn năm 2026; đây là số liệu hiệp hội tổng hợp, chưa phải thống kê chính thức. Ông Thắng cũng lưu ý biện pháp phòng vệ thương mại chỉ nên áp dụng khi điều tra chứng minh được bán phá giá, thiệt hại và quan hệ nhân quả, đồng thời phải đánh giá tác động lên cả hai phía của chuỗi.
Với doanh nghiệp hạ nguồn, yêu cầu được đặt ra không dừng ở giá gia công. Năng lực thiết kế, công nghệ, năng suất, chất lượng, logistics và lắp dựng, cùng khả năng tham gia sâu vào dự án và hoạt động tổng thầu, được xem là hướng để doanh nghiệp kết cấu thép gia tăng giá trị.
Nhà sản xuất chịu sức ép từ nhiều phía
Ông Trần Ngọc Ân, Giám đốc kinh doanh CTCP Thép Hòa Phát Dung Quất, cho biết ngành thép đang dư thừa công suất trong khi nhu cầu còn yếu, tạo áp lực cả về giá và sản lượng. Giá quặng sắt, thép phế, than cốc, năng lượng và chi phí logistics biến động liên tục. Xung đột địa chính trị, hạn ngạch và hàng rào kỹ thuật cũng làm xuất khẩu khó khăn hơn, trong khi yêu cầu giảm phát thải buộc doanh nghiệp tính đến chi phí chuyển đổi công nghệ.
Để ứng phó, Hòa Phát Dung Quất tập trung kiểm soát chi phí năng lượng và logistics, đa dạng hóa nguồn cung và thị trường, nâng giá trị sản phẩm. Doanh nghiệp cũng ứng dụng tự động hóa, trí tuệ nhân tạo trong quản lý sản xuất và tận dụng nhiệt, khí thải từ quá trình luyện thép.
Bộ Công Thương chuẩn bị lộ trình và kho dữ liệu ngành thép
Ông Chu Đức Anh, đại diện Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), cho biết cơ quan này dự kiến xây dựng lộ trình phát triển ngành thép, xác định định hướng chuyển đổi công nghệ, quy mô ngành và cơ cấu sản phẩm theo từng giai đoạn.
Trong đó, Cục sẽ đánh giá năng lực thực tế theo chuỗi công nghệ, từ nguyên liệu, luyện thép đến chế biến sâu; tổng hợp dữ liệu về công suất, công nghệ, sản lượng, tiêu thụ và kim ngạch xuất nhập khẩu theo nhóm sản phẩm; đồng thời xây dựng kịch bản cung cầu. Cục Công nghiệp dự kiến hình thành kho dữ liệu ngành thép cập nhật định kỳ và đề nghị hiệp hội, doanh nghiệp chia sẻ thông tin về nhu cầu thị trường, kế hoạch đầu tư và vướng mắc.
Nhận định
Thông điệp chung của hội thảo là năng lực cạnh tranh của ngành thép phải được nâng đồng thời ở mọi mắt xích, từ luyện thép đến chế tạo và sử dụng thép. Với các nhà thầu và nhà sản xuất kết cấu thép, điều này đồng nghĩa tiêu chí được chủ đầu tư đánh giá sẽ rộng hơn giá: chất lượng chế tạo, tiến độ, khả năng truy xuất nguồn gốc vật liệu và mức phát thải của công trình.
Nguồn: Mekong ASEAN – “Ngành thép Việt Nam trước yêu cầu chuyển từ sản lượng sang chất lượng”, Trung Anh, 14/11/2026.












